STARI DVOR/SKUPŠTINA GRADA BEOGRADA

GDE SE NALAZI?

Stari dvor, palata srpske dinastije Obrenović, u kojoj je danas Skupština Beograda, nalazi se na Andrićevom vencu u centru Beograda, na uglu ulica Kralja Milana i Dragoslava Jovanovića, čiji glavni ulaz gleda na Bulevar kralja Aleksandra. Pored Starog dvora nalazi se Novi dvor, sa kojim deli vrt, dok se preko puta nalazi Skupština Republike Srbije -Narodni dom.

ISTORIJAT

Stari dvor je građen između 1882. i 1884. godine po projektu Aleksandra Bugarskog u stilu tada vladajućeg stila -akademizma.   Za Stari dvor vezani su važni događaji iz vremena političke moći dinastije Obrenović. Zgrada je podignuta kada je Srbija proglašena za kraljevinu, a u njoj je kralj Milan Obrenović 22. februara 1889. abdicirao u korist svog sina Aleksandra Obrenovića. Od 1903. do 1914. Stari dvor je rezidencija dinastije Karađorđević. Od 1919. do 1920. u njemu su se održavale sednice privremene Narodne skupštine, a sve vreme do 1941. dvorske zabave i prijemi visokih stranih gostiju.

Dvor je dva puta oštećen. Prvi put u Prvom svetskom ratu, a drugi put u Šestoaprilskom bombardovanju 1941. godine.

Danas posetioce očekuje Stari dvor koji je vremenom izmenio svoj prvobitni unutrašnji i spoljašni izgled. Stari dvor je bio preuređivan po završetku Drugog svetskog rata, sve do 1947. godine.  Arhitektura je tom prilikom znatno izmenjena. Danas se u zgradi Starog dvora nalazi Skupština grada Beograda.

Stari dvor

Karijatide na zgradi Starog dvora

IZGLED STAROG DVORA

Po spoljašnjoj arhitekturi zgrada je među najlepšim ostvarenjima akademske arhitekture Srbije XIX veka. Najbogatije je obrađena fasada prema bašti sa terasama na kojima se nalaze  ženske figure -karijatide. Karijatide se ponavljaju i na fasadi prema ulici Kralja Milana, a ispod njih je niz dorskih stubova. Ostale dve fasade su nešto jednostavnije.

Glavni ulaz sa tremom bio je orijentisan prema dvorskoj bašti. Na zapadnom uglu zgrade ističe se poligonalna kupola krunisana dvoglavim orlom na vrhu, koja je vraćena nakon  2000. godine. Tokom obnove objekta posle Drugog svetskog rata  arhitekte Dragiša Brašovan, Milan Minić i Aleksandar Đorđević izmenili su orijentaciju zgrade, pa je ulaz premešten na severnu stranu prema Bulevaru kralja Aleksandra.Takože tada su ukolnjene   dve od tri prvobitne kupole, Poslednja rekonstrukcija objekta sprovedena je 1997. godine.

UNUTRAŠNJOST

CentralnI hol (površine 130 m2) je središnji prostor u prizemlju, natkriven staklenom tavanicom. U njemu su nekada bili staklena bašta i naknadno naručene, bogato obrađene hrastove stepenice, koje su vodile na prvi sprat (projektovao ih je poznati arhitekta Jovan Ilkić). Stepenice su uništene u Prvom svetskom ratu.

Oko ovog centralnog prostora sa stubovima i galerijama nalazile su se ostale prostorije dvora, među kojima su bile najznačajnije velika dvorana za prijeme i balove i trpezarija. Deo dvora su bile i lepo uređena biblioteka i dvorska kapela prema bašti. Celokupna unutrašnja oprema dvora naručivana je uglavnom iz Beča.

Iz centralnog hola se ulazi u sve ostale prostorije koje je okružuju – svečanu salu i salone.

Crveni salon u kome će verovatno najviše pažnje privući "Portret devojke" koji je 1862. naslikao Đura Jakšić. Tu je i slika Ismeta Mujezinovića "Prelaz peko Neretve". U ovom salonu su i pokloni delegacija: dve porculanske vaze sa motivima iz Sankt Petersburga (poklon ruske delegacije) i činija (poklon danske delegacije).

Sa leve strane kod ulaza u Žuti salon izložen je faksimil pisma pape Jovana VIII od 16. aprila 878. godine - najstarijeg pisanog dokumenta u kome se pominje slovensko ime Beograd. To je, zapravo, deo Registra pape Jovana VIII koji se danas čuva u Arhivu Vatikana. Pored faksimila je i umetnička interpretacija ovog dokumenta, rad poznatog slikara i grafičara, profesora Fakulteta likovnih umetnosti Branka Miljuša. Sa desne strane kod ulaza izložen je Orden narodnog heroja kojim je Beograd odlikovan 20. oktobra 1974.

U sledećem Žutom salonu nekoliko je izuzetnih slika. Tu su slike Save Šumanovića, Jovana Bijelića, Petra Lubarde, Miodraga-Bate Mihajlovića, Ljube Laha, Jovana Zonjića, Peđe Milosavljevića, Petra Omčikusa i Vase Pomorišca kao i skulpture u drvetu Riste Stijovića. U ovom salonu izloženi su i pokloni stranih državnika, delegacija, udruženja i saveza: veći broj ukrasnih tanjira, vaza i skulptura.

Iz Žutog salona ulazi se u Svečanu salu čija je površina 260 m2. Gornji delovi zidova ukrašeni su vitražima koji ilustruju narodnooslobodilačku borbu i scene iz radničkog života.

Enterijer Salona XIX veka uredio je Muzej grada Beograda u duhu vremena kada je Stari dvor nastao. Komodica, sekretar, vitrina, dve konzole sa ogledalima, kao i sto i dve stolice u stilu Luj XV predstavljaju originalni nameštaj koji je koristila kraljica Natalija Obrenović, supruga kralja Milana. U vitrini su delovi porculanskih servisa, takođe iz kraljičinog salona, uvezeni sa Zapada. Tu je i porculanski tanjir sa krunom i kraljevskim inicijalima. Izložena crna garnitura u stilu Napoleon III takođe pripada tom vremenu, a u udubljenom delu nalazi se bidermajer salon iz prve polovine XIX veka. Građanska nošnja ilustruje kako su se Beograđani oblačili u prvoj polovini XIX veka. U ovom salonu su portreti viđenih i uglednih građana: trgovca Vula Bogdanovića i njegove žene, autora Franje Grifingera, zatim Stevana Knićanina, nepoznatog autora, Zmaj Jove Jovanovića, rad Uroša Predića iz 1938. portreti Jelisavete Kocić i Đorđa Bimbe, autora Arsenija Petrovića. Na centralnom zidu je velika slika "Veselje pred krčmom", nepoznatog autora.

Pripremile: Mila Antonović i Bogdana Novaković