PALATA SRBIJA

GDE SE NALAZI?

Palata Srbija nalazi se u Ulici Bulevar Mihajla Pupina 2, na Novom Beogradu. U neposrednoj blizini nalazi se  Dunavski kej sa šetalištem i restoranima na splavovima. Takođe, u blizini je i poznati šoping centar Ušće, kao i Muzej savremene umetnosti.

Kliknite sliku za prikaz lokacije na mapi.

PALATA SRBIJA/ZGRADA SIV-a

Zgrada Saveznog izvršnog veća i dalje je zvanični naziv ove građevine. Savezno izvršno veće bilo je odgovorno za državne poslove i nadzor nad sprovođenjem zakona u bivšoj Jugoslaviji. Imala je najmanje 15 članova koje je izabrala Savezna narodna skupština. Sastojalo se od šest saveznih sekretarijata: Narodne odbrane, spoljnih poslova, unutrašnjih poslova, finansija, pravosuđa i transporta. Takođe, deo toga bio je Komitet za spoljnu trgovinu i 12 unutrašnjih sekretarijata u upravi, direkcijama, administrativnim institucijama, inspekcijama i komisijama.
Do 1963. godine predsednik Saveta (premijer) bio je i predsednik države. Međutim, nakon 1963. godine, predsednika Saveta izabrala je Savezna narodna skupština. Prvi predsednik bio je Josip Broz Tito.

Palata Srbija sagrađena je 1959. godine, a svečano je otvorena 1961. godine povodom Prve konferencije šefova država i vlada nesvrstanih zemalja u Beogradu. Nekada je bila poznata kao zgrada Saveznog izvršnog veća (SIV). Zanimljivo je da je dizajniran u obliku ćiriličnog slova „N“ (ćir. „H“). Kao spomenik kulture određen je 2013. Unutrašnjost ove monumentalne građevine ispunjena je izuzetnim umetničkim delima umetnika: Petra Lubarde, Save Sandića, Marije Pregelj, Mila Milunovića, Đorđa Andrejevića Kuna.

ISTORIJAT

Ideja o podizanju Palate Predsedništva vlade FNRJ-a poklapa se s početkom formiranja novog grada na levoj obali Save koji je trebalo da postane prestonica nove socijalističke države. Prvog januara 1947. god zvanično je raspisan konkurs u kome su mogli učestvovati svi građani FNRJ bez obzira na stepen stručne spreme. Prva nagrada na konkursu dodeljena je zagrebačkom projektnom birou na čelu sa arhitektom Vladimirom Potočnjakom i timom (Zlatko Nojman, Anton Urlih i Dragica Perak) . U novonastalim  političkim okolnostima posle 1948. kada se jugoslovenska politika distancira od SSSR-a, kao i smrt arhitekte Vladimira Potočnjaka 1952. zaustavljaju se radovi na Palati. Zbog promena u federalnoj strukturi i organizaciji nove socijalističke države objekat je preimenovan u zgradu Saveznog izvršnog veća . Projekat preuzima beogradski projektni biro „Stadion“ i arhitekta Mihailo Janković, koji je takođe projektovao stadion JNA i sportski centar „Tašmajdan“ 1954. godine.

Objekat je transformisan u znatno moderniju varijantu. To je postignuto odbacivanjem masivnih zidova i ubacivanjem stubova gde god je to bilo moguće. Arhitekte su nagrađene Ordenom rada sa zlatim vencem i Plaketom „za naročite zasluge stečene na radu od osobitog značaja za socijalistički razvitak zemlje, a povodom završetka radova na zgradi Saveznog izvršnog veća“.

PARK

Prostor oko palate čine dve parkovske celine ukupne površine od 22 hektara, komponovane u slobodnom stilu sa mnoštvom cveća, žbunova i krošnji različitih vrsti biljaka poreklom sa svih kontinenata. Sklad objekta sa prirodnim okruženjem postignut je stepenastim postavljanjem vegetacije oko njega. Centralnu osu spoljašnjeg prostora čini plato sa fontanom u središtu.

UNUTRAŠNJOST

Ukupna površina objekta je 65.000 m2. Unutrašnjost objekta čini 6 salona koji simbolično predstavljaju mikromuzeje 6 jugoslovenskih republika- Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Srbija, Crna Gora, Makedonija i Slovenija, 3 svečane sale i 744 kancelarijska prostora.

Glavnu prostoriju, salu Jugoslavija koja se prostire na 800m2, krasi  luster u formi rozete sa čeličnim kracima koji ima čak devet tona i 18 metara u prečniku. Sala Jugoslavija može da primi 2000 zvanica. Ulaz u svečanu salu moguć je kroz dva reprezentativna foajea koji su direktno povezani sa centralnim holom i stepeništem.

Svi podovi u reprezentativnom (centralnom) delu objekta izvedeni su od mermera, kabineti su prekriveni parketom, dok su u hodnicima primenjeni mermer, mozaik i keramičke pločice. Sva stepeništa obložena su granitom, vrata su rađena od politirane orahovine ili hrastovine i sa okovom od belog metala ili bronze.

Mozaik „Sutjeska“

Dominantnu tačku uređenja centralnog stepeništa predstavlja mozaik „Sutjeska“, rad slovenačkog slikara Marij Pregelja, dimenzija 90m2. Tema mozaika je jedna od najznačajnijih bitaka Drugog svetskog rata na našim prostorima. Izrađen je uglavnom od prirodnog kamena. Na dramatičan i simboličan način su prikazane teškoće koje prate povorku ranjenika i partizana.

Titov kabinet

Kabinet predsednika predstavlja radnu prostoriju koja je namenjena za obavljanje dnevnih državnih obaveza koja ostavlja utisak pročišćenog prostora. Prema svedočenjima njegovih savremenika, Tito je voleo da boravio u svom kabinetu dok je u svečanim salama dočekivao goste i diplomate.

  • 1962. u SIV-u je priređena svečana večera u čast Leonida Brežnjeva
  • 1963. predsednik Tito ugostio N.S. Hruščova i Ninu Petrovnu
  • 1970. predsednik Tito ugostio Ričarda Niksona
  • 1971. ponovo je u posetu stigao Leonid Brežnjev i obavljeni su zvanični razgovori izmedju Jugoslavije i Sovjetskog Saveza
  • 1972. u poseti SIV-a je bila kraljica Elizabeta II i princ Filip
  • 1975. gost na zvaničnoj večeri sa Titom je bio predsednik SAD Džerald Ford sa suprugom

FOAJEI

Foajei se dele na zapadni i istočni.
Zapadni foaje ispred Makedonskog i Slovenačkog salona unosi osećanje klasičnog reda.
Svi lusteri izgrađeni su od kristalnih elemenata izrađenih u bečkoj firmi „Bakalovič“ i jedini su predmet koji nije proizveden na teritoriji bivše Jugoslavije.
Tu se nalazi i tapiserija Milana Konjovića.
Istočni foaje smešten je ispred Hrvatskog salona i salona Bosne i Hercegovine.
Na zidu se nalaze 4 tapiserije u dimenzijama 3 x 2,3m a na suprotnom zidu se nalaze 4 dela slikara i grafičara Đorđa Andrejevića.

MAKEDONSKI (CRVENI) SALON

Ovaj salon ima najtradicionalnije uređenje i dizajniran je u skladu sa konceptom makedonskog arhitekte Dragana Bošnaskog. Salon sadrži dve drvene reljefne rozete izrađene u školi rezbarenja autora Slave Atanovskog Krstanče.

CRNOGORSKI SALON

Crnogorski salon je domaćin mozaika zvanog Lovćen koji predstavlja brda i more Crne Gore. Dekoraciju ovog salona dizajnirao je arhitekta Vojislav Đokić, a inspirisan je periodom crnogorske istorije prve polovine 19. veka. Čitav salon zapravo je inspirisan Njegošem, najpoznatijim crnogorskim vladikom, pesnikom i filozofom koji je prezentovao stari nameštaj i ručno rađene tepihe na kojima su Crnogorci prikazani u tradicionalnoj odjeći.

SLOVENAČKI (PLAVI) SALON

Nacrt uređenja salona dizajnirao je slovenački arhitekta Mihajlo Šoltez. Komadi nameštaja izrađivani su od punog hrastovog drveta. Osvetljenje salona inspirisano je stalaktitima Postojinske pećine, simbola slovenačke države.

SRPSKI SALON

Srpski salon ukrašen je jedinstvenim tepisima inspirisanim slikama Lazara Vujaklije. Stubovi u sobi presvučeni su bronzom i imaju urezane određene motive iz srpske istorije iz četrdesetih godina 19. veka. Ovaj salon, pored velike sale Jugoslavije, najveća je prostorna celina, u kojoj su se u Titovo vreme održavale velike svečane prilike. Tepisi su ručno rađeni i sadrže 40 000 čvorova po m2 . Prikazuju tradicionalne srpske motive i sadrže: domaće životinje, gradove i predele Srbije.

SALON BOSNE I HERCEGOVINE

Koncept salona dizajnirao je bosanski arhitekta Zlatko Ugljen. U uređenju salona korišćeni su materijali isključivo karakteristični za Bosnu. U srednjem, isturenom zidu veličanstvena tapiserija zvana „Šuma“ koja je bila izvezena u sarajevskoj „Ćilimari“. Luster na plafonu salona realizovao je slikar i vajar Zoran Petrović, ali ga je početkom 90-ih zamenilo jednostavno neonsko osvetljenje. Sa promenama vlasti, unutrašnjost salona je mnogo puta menjana, tako da trenutna postavka nije originalna.

HRVATSKI SALON

Interijer je dizajnirao hrvatski arhitekta Vjenceslav Rihter. Obilje prirodnog osvetljenja dospeva u salon kroz 2 velike staklene površine. Luster se proteže dužinom salona i važan je element uređenja. Fresku na zidu koja prolazi duž čitavog zida kreirao je umetnik Oton Gliha. U salonu se nalazi i tapiserija Jagode Buić.

SALA JUGOSLAVIJA

Ispred srednjeg krila nalazi se donji prostor pokriven staklenom kupolom u kome je smeštena Kongresna sala. Može da primi do 2.000 gostiju. Područje se naziva i Jugoslavenska dvorana ili Salon Jugoslavije. Tema u ovoj sobi kada su slike u pitanju, trebalo bi da bude ideja prosperiteta i vere u budućnost socijalističke zemlje. Ovo je najveća i najreprezentativnija prostorija palate, koju je dizajnirao Mihailo Mika Janković. Na svojim zidovima sadrži 3 zidne kompozicije: „Let u svemir“ - Petar Lubarda, „Ceremonijal-putevi nove Jugoslavije“ - Lazar Vukajlija i „Stvaranje nove Jugoslavije“ - Mladen Srbinović. Na plafonu ove prostorije nalazi se kristalni luster sa oko 2600 sijalica, a nalazi se ispod staklene kupole koja takođe donosi puno prirodnog svetla. Sa težinom od preko 9 tona i prečnikom od 18 m, bio je najveći luster na svetu u to vreme.

Beoturisti ispred Palate Srbija

Pripremili: Ognjen Nerandžić i Milica Milović