KULA NEBOJŠA

GDE SE NALAZI?

Kula Nebojša se nalazi u Donjem gradu Beogradske tvrđave, na spoju Priobalnog i Severoistočnog bedema, na ulazu u nekadašnje gradsko dunavsko pristanište. Prvobitna kula Nebojša se nalazila u okviru Zamka u Gornjem gradu i predstavljala je najveću i najznačajniju kulu srednjovekovnog Beograda.

Kliknite na mapu da biste dobili putanju.

ZAŠTO KULA NEBOJŠA?

Ne,  nije genitiv, nije bilo Nebojše, i nije čak ni originalna Kula Nebojša!  Poreklo imena Nebojša najverovatnije potiče od negacije glagola bojati se, pa se ovo  ime činilo prigodnim za Kulu u Donjem gradu u kojoj su Osmanlije zatvarali i zatvorenike izlagali različitim oblicima mučenja. Po legndi,  Beograđani su, tokom pokušaja opsade grada od strane Turaka, jedni druge bodre rečima „ne boj se“, a isto  isto su činili i turski dželati, koji su na taj način  ohrabrivali zatočenike koje bi potom – ubijali.

ISTORIJAT

Prvobitna kula Nebojša se nalazila u okviru Zamka u Gornjem gradu i predstavljala je najveću i najznačajniju kulu srednjovekovnog Beograda. Ova kula je srušena u 17. veku i njeno ime je preneto na sadašnju kulu u priobalju.

Današnju kulu su, pretpostavlja se, sagradili Ugari 1456. godine, nakon neuspele opsade Beograda od strane Turaka. Neposredno nakon što je podignuta, nosila je naziv Temišvarska ili Bela kula. Svojom istaknutom pozicijom i novim oružjem u sistemu odbrane gradova, ova kula je branila severoistočnu stranu kao i glavne kapije tadašnjeg grada.

Takođe je odatle branjeno i Dunavsko pristalište,  i prilaz donjogradskoj Istočnoj kapiji i čuvan ulaz u gradsko pristanište. U tom pogledu  je predstavljala deo ,,predzidja hrišćanstva” decenijama uspešno zaustavljajući  prodore Turaka Osmanlija ka Evropi. Za vreme turske opsade Beograda 1521. godine njen strateški značaj je došao do potpunog izražaja. Tvrđava je tom prilikom zapaljena od strane Turaka.. Kasnije su Osmanlije obnovili kulu po naređenju sultana Sulejmana.

Kada je turska vojska  osvojila Beograd  započinje i mračnije poglavlje istorije kule. Od 18. veka pa do danas, pomen Kule Nebojše asocira na zatočeništvo i smrt. Pobunjeci protiv turske vojske,ovde su bili izloženi mučenju i ubistvu . Kula Nebojša bila je i poslednje boravište odbeglih janjičara, a i danas se na unutrašnjim zidovima nalaze gvozdene kuke, koje su,  pretpostavlja se, služile za vešanje pobunjenika.  Istorija beleži da je 1798. godine na ovom mestu stradao Riga od Fere, čuveni grčki revolucionar i borac za oslobođenje od Turaka. Nekoliko godina kasnije (1801.godine), tu je pogubljen i beogradski mitropolit Metodije. Kula je više puta rekonstruisana, a  kasnije je izgubila svoj odbrambeni značaj.

IZGLED

Kula je izgrađena kao višespratno pravilno osmougaono zdanje . Debljina zidova je ujednačena i iznosi  3m što ju je u to vreme činilo praktično neprobojnom. Građena je od kamena  , a pod je gradjen od drvenih ploča preko kojih je stavljen lomljen kamen povezan  malterom. Kula je imala 4 sprata i spratna visina je iznosila od 4 do 4,30m. Sa nivoa sadašnjeg, poslednjeg, četvrtog sprata izlazilo se na odbrambenu galeriju.Ova kula pripada najstarijem tipu ranoartiljeriskih visokih kula.

MUZEJ

Kula je još 1946. godine proglašena kulturnim dobrom od izuzetnog značaja. Nešto više od pola veka kasnije, njena unutrašnjost je pretvorena u izložbenu prostor, čime Kula Nebojša zasluženo postaje i muzejska riznica bogate istorije Beograda. Na inicijativu Atine sa Beogradom je dogovorena saradnja o obnovi i nameni istorijskog spomenika.  Grčka vlada je uložila 1.340.800 evra, uz  domaća sredstva od 75 miliona dinara.Radovi su trajali tokom 2009-2100.godine.

U Kuli Nebojši je sada stalna muzejska postavka na četiri nivoa, virtuelna priča o srpskom i grčkom narodu u poslednja dva veka. U predvorju Kule su mape Kalemegdanske tvrđave iz 18. veka, veliki drveni krst svedoči o mestu stradanja, a portret Rige od Fere upućuje na najpoznatijeg zatočenika Kule. U prizemlju je izložba na temu "ropstva", na prvom nivou pokazan je period od 1460. godine, kada je Kula izgrađena, do početka 19. veka, drugi nivo je posvećen Rigi od Fere, treći nivo priča o Prvom srpskom ustanku i stvaranju moderne srpske države, a poslednji o Beogradu Miloša Obrenovića. Sve to na najsavremenijim projektorima, digitalnim ramovima, vrhunskom audio-sistemu, 3-D tehnologiji.

Pripremila: Darija Njego